Czym jest majątek likwidacyjny?
Majątek likwidacyjny spółki to majątek, który pozostaje po przeprowadzeniu czynności likwidacyjnych, tj. po uprzednim ustaleniu pełnej listy zobowiązań i wierzytelności, a następnie po podjęciu działań zmierzających do ich rozliczenia, w szczególności spłacie zobowiązań oraz – w miarę możliwości – wyegzekwowaniu należności przysługujących spółce.
Dopiero majątek, który pozostaje po wykonaniu powyższych czynności, stanowi majątek likwidacyjny przeznaczony co do zasady do podziału pomiędzy wspólników likwidowanej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.
W przypadku likwidacji spółki posiadającej zadłużenie może dojść do sytuacji, w której cały majątek zostanie wykorzystany na zaspokojenie wierzycieli, a nawet okaże się niewystarczający do pokrycia wszystkich zobowiązań. W takim przypadku, wobec braku majątku likwidacyjnego, nie dochodzi do jego podziału.
Moment podziału majątku
Kolejność działania w trakcie likwidacji spółki jest ściśle określona i wygląda następująco:
- Podjęcie uchwały o rozwiązaniu spółki i powołanie likwidatorów.
- Sporządzenie bilansu otwarcia likwidacji,
- Zgłoszenie otwarcia likwidacji do sądu rejestrowego,
- Ogłoszenie otwarcia likwidacji i wezwania wierzycieli w Monitorze Sądowym i Gospodarczym
- Zakończenie bieżących interesów spółki oraz zaspokojenie wierzycieli
- Sporządzenie sprawozdania likwidacyjnego,
- Podział majątku pozostałego po likwidacji,
- Wykreślenie spółki z KRS oraz dokonanie stosownych zgłoszeń do właściwych urzędów
Jak wynika z powyższego, podział majątku likwidacyjnego następuje dopiero po zakończeniu procesu zaspokajania wierzycieli oraz ściągnięciu wierzytelności przysługujących spółce. Przed dokonaniem podziału konieczne jest również zabezpieczenie wierzytelności spornych lub niewymagalnych, w szczególności poprzez ich złożenie do depozytu sądowego. Jest to zatem ostatni etap czynności likwidacyjnych przed wykreśleniem spółki z rejestru przedsiębiorców KRS.
Roszczenia wspólników o udział w pozostałym majątku powstają dopiero wtedy, gdy spełnione zostaną łącznie dwa warunki:
- zostaną zaspokojeni lub zabezpieczeni znani spółce wierzyciele oraz
- upłynie co najmniej sześć miesięcy od dnia ogłoszenia o otwarciu likwidacji i wezwania wierzycieli do zgłaszania roszczeń w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.
Umowa spółki może przewidywać dłuższy okres tego terminu, jednak nie może go skrócić.
Dopiero po jego upływie możliwe jest sporządzenie sprawozdania likwidacyjnego, przygotowywanego na dzień poprzedzający podział majątku. Sprawozdanie to wymaga zatwierdzenia przez zgromadzenie wspólników i stanowi podstawę do podziału pozostałego majątku pomiędzy wspólników.
Należy przy tym pamiętać, że częściowe zaspokojenie lub zabezpieczenie wierzycieli nie uprawnia do rozpoczęcia podziału majątku pomiędzy wspólników, ponieważ co do zasady podziałowi podlega dopiero majątek pozostały po pełnym zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli. Wyjątkiem jest sytuacja (przewidziana w przepisach Kodeksu Spółek Handlowych), zgodnie z którą możliwe jest rozpoczęcie podziału bez uwzględniania wierzycieli, którzy nie zgłosili swoich roszczeń w terminie. Wynika to z założenia, że spółka nie ma wówczas podstaw, aby przypuszczać, że istnieją jeszcze nieujawnieni wierzyciele.
W praktyce wątpliwości może budzić ocena, czy dane wierzytelności zostały faktycznie „należycie zabezpieczone”. Wierzyciel może twierdzić, że zabezpieczenie jest niewystarczające, podczas gdy likwidatorzy uznają je za adekwatne. W takich sytuacjach spór może wymagać rozstrzygnięcia przez sąd.
Ma to istotne znaczenie dla likwidatorów, którzy ponoszą odpowiedzialność zarówno za zbyt wczesny podział majątku (wobec wierzycieli), jak i za nieuzasadnione jego wstrzymywanie (wobec wspólników). Należy przy tym podkreślić, że likwidatorzy nie mogą wystąpić do sądu rejestrowego o wydanie upoważnienia do dokonania podziału, ponieważ przepisy nie przewidują takich kompetencji po stronie tego sądu. W przypadkach bardziej skomplikowanych lub spornych zasadnym rozwiązaniem może być ewentualne skierowanie sprawy do sądu w celu uzyskania rozstrzygnięcia, np. co do tego, czy dana wierzytelność została skutecznie zabezpieczona.
Jak dzieli się majątek likwidacyjny?
Podział majątku zgodnie z modelem opisanym w KSH powinien polegać na wypłacie wspólnikiem stosownego udziału w pozostałej nadwyżce w formie gotówkowej. Wynika to z faktu, że do czynności likwidacyjnych poprzedzających podział majątku należy upłynnienie majątku spółki oraz jasnego wskazania w art. 286 KSH sposobu podziału według udziałów.
Co do zasady, majątek pozostały po likwidacji spółki dzieli się między wspólników proporcjonalnie do ich udziałów w kapitale zakładowym. Jest to ta sama zasada, według której dzielony jest zysk w trakcie normalnego funkcjonowania spółki.
W spółkach, w których wspólnicy mają udziały o różnej wartości, podział nie zależy wyłącznie od liczby udziałów (bo każdy wspólnik może mieć ich tyle samo), lecz od ich wartości. W praktyce oznacza to, że im większa wartość posiadanych udziałów, tym większa część majątku likwidacyjnego przypada danemu wspólnikowi.
Umowa spółki może jednak wprowadzać inne zasady podziału. Możliwe jest np. ustalenie, że przy podziale uwzględnia się nie tylko wkłady na kapitał zakładowy, ale także inne świadczenia wspólników. Można też przewidzieć szczególne uprawnienia likwidacyjne dla niektórych wspólników albo przyznać im prawo do otrzymania konkretnego składnika majątku (np. rzeczy, która wcześniej została wniesiona do spółki jako aport, albo jej ekwiwalentu, jeśli nadal istnieje).
Poza powyższym istnieje również możliwość wypłacenia części nadwyżki wspólnikowi za pomocą świadczeń w naturze. Jest to możliwe po ustaleniu takiej formy rozliczenia między likwidowaną spółką, a wspólnikiem w formie porozumienia stron.
Obowiązki podatkowe wspólników
W przypadku wspólników będącymi osobami fizycznymi, zgodnie z ustawą o PIT, jednym ze źródeł przychodów są przychody kapitały pieniężne, a właśnie tym przychody z majątku likwidowanej spółki (art. 17 ust. 1 pkt 4 lit. c ustawy o PIT). W związku z powyższym, dla wspólnika otrzymanie majątku polikwidacyjnego spółki oznacza powstanie przychodu podatkowego, który podlega opodatkowaniu 19% stawką zryczałtowanego podatku dochodowego. Forma zryczałtowanego opodatkowania oznacza, że co do zasady nie ma możliwości pomniejszenia podatku o koszty uzyskania przychodu.
Jednocześnie zgodnie art. 21 ust, pkt 50a ustawy o PIT przy ustalaniu dochodu z tytułu otrzymania majątku likwidacyjnego uwzględnia się koszt nabycia lub objęcia udziałów, co oznacza, że opodatkowaniu podlega jedynie nadwyżka ponad ten koszt. Przepis ten nie przewiduje natomiast możliwości uwzględnienia dopłat wniesionych przez wspólników w trakcie funkcjonowania spółki.
Warto również wskazać, że podatek ten jest co do zasady pobierany przez spółkę jako płatnika.
Na marginesie należy dodać, że przeprowadzenie procesu likwidacji, jak i otrzymanie majątku w związku z likwidacją spółki nie podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych (PCC).
Opodatkowanie wypłat w naturze
Co do zasady sama likwidacja spółki nie powoduje powstania dodatkowego obowiązku podatkowego w podatku CIT. Natomiast może on powstać w sytuacji, gdy spółka zamiast realizować zobowiązanie wynikające z podziału majątku likwidacyjnego w formie pieniężnej dokonuje jego spełnienia w formie niepieniężnej (np. poprzez wydanie składników majątku wspólnikom), i taka forma rozliczenia nie wynika z umowy spółki.
W takim przypadku zastosowanie może znaleźć art. 14a ust. 1 ustawy o CIT, zgodnie z którym, jeżeli podatnik spełnia świadczenie w naturze w celu uregulowania zobowiązania, po jego stronie może powstać przychód podatkowy odpowiadający wartości tego świadczenia. Przepis dotyczący opodatkowania świadczeń niepieniężnych ma jednak zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy pierwotnie zobowiązanie miało charakter pieniężny.
Przekazanie majątku wspólnikom przy likwidacji może mieć również konsekwencje na podstawie ustawy o VAT. Jeśli świadczeniem niepieniężnym, którym spółka dokonuje podziału majątku jest wydanie jakiegoś towaru, to powoduje to obowiązek naliczenia od niego podatku VAT, jako od dostawy towarów (art. 7 ust. 2 ustawy o VAT). Dotyczy to oczywiście jedynie towarów, przy których nabyciu lub wytworzeniu przysługiwało spółce prawo do odliczenia podatku VAT. Podstawę do takiego opodatkowania takiego przekazania stanowi cena nabycia towaru lub towaru podobnego, a jeśli to nie możliwe to koszt wytworzenia ustalony na moment dostawy, stawkę podatku wyznacza się ta samo jak przy normalnej dostawie.
Podsumowanie
Podział majątku likwidowanej spółki z.o.o. to końcowy etap procesu likwidacji, który może nastąpić dopiero po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli i wymaga uwzględnienia zarówno zasad wynikających z Kodeksu spółek handlowych, jak i skutków podatkowych po stronie wspólników oraz samej spółki.
Z tego względu likwidacja spółki powinna być poprzedzona nie tylko analizą formalną, ale również oceną skutków podatkowych planowanego podziału majątku, tak aby zakończenie działalności oznaczało bezpieczne i uporządkowane zamknięcie spraw spółki.
Jeżeli potrzebujesz wsparcia w likwidacji spółki, w tym w zakresie podziału majątku likwidacyjnego, skontaktuj się z nami. Zapewniamy kompleksową pomoc na każdym etapie procesu – od analizy prawnej i podatkowej, przez przygotowanie dokumentacji, aż po finalne zakończenie działalności spółki.
Dbamy o sprawne i bezpieczne przeprowadzenie całej procedury dla Twojego spokoju.
Wiktor Jaśkiewicz